Mùa thứ 5 đã xuất hiện trên Trái Đất - Mùa thời tiết cực đoan

Bước sang năm 2026, hàng loạt báo cáo khoa học từ các tổ chức hàng đầu như World Meteorological Organization (WMO), NASA và European Space Agency (ESA) đồng loạt cảnh báo về một thực tế đáng lo ngại: mô hình bốn mùa truyền thống xuân, hạ, thu, đông đang dần mất đi tính ổn định, nhường chỗ cho một trạng thái khí hậu mới mang tính cực đoan, được giới chuyên gia gọi là “mùa thứ 5”.

Khái niệm này không đơn thuần là sự bổ sung vào chu kỳ tự nhiên, mà phản ánh sự gia tăng có hệ thống của các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt. Những thảm họa như nắng nóng cực đoan, mưa lớn bất thường hay bão mạnh đang ngày càng tác động trực tiếp và sâu rộng đến đời sống con người.

Xuất hiện mùa thứ 5 trên Trái Đất

Sự biến mất của mùa chuyển tiếp

Theo báo cáo cập nhật khí hậu toàn cầu giai đoạn 2025–2029 của World Meteorological Organization (WMO), Trái Đất đang rơi vào tình trạng mất cân bằng năng lượng ở mức kỷ lục. 

Cơ quan này ước tính có khoảng 70% khả năng nhiệt độ trung bình toàn cầu hằng năm trong giai đoạn trên sẽ vượt ngưỡng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. 

Hệ quả là một xu hướng được các nhà sinh thái học tại University of British Columbia gọi là “sự kéo dài của mùa hè”.

Trước đây, mùa xuân và mùa thu đóng vai trò là giai đoạn chuyển tiếp, giúp hệ sinh thái thích nghi dần với sự thay đổi nhiệt độ. 

Tuy nhiên, dữ liệu vệ tinh cập nhật đến tháng 4/2026 cho thấy mùa hè đang kéo dài nhanh hơn, với tốc độ tăng khoảng 50% so với thế kỷ trước.

Tại nhiều khu vực ở Bắc Bán cầu, mùa xuân gần như bị “rút ngắn” đáng kể khi nhiệt độ chuyển đột ngột từ rét sang nóng chỉ trong vài tuần. 

Sự thu hẹp của các mùa chuyển tiếp này gây ra tình trạng “lệch pha sinh học” trong tự nhiên: thực vật nở hoa sớm nhưng các loài thụ phấn chưa kịp xuất hiện, làm gia tăng nguy cơ gián đoạn chuỗi thức ăn và mất cân bằng hệ sinh thái.

Sự biến mất dần của mùa chuyển tiếp gây ra sự kéo dài mùa hè

Mùa thứ 5 - Mùa thiên tai

Khái niệm “mùa thứ 5” ngày càng được nhận diện rõ ràng hơn qua thực tế tại nhiều điểm nóng môi trường trên thế giới.

Ở Nam Á, đặc biệt tại các siêu đô thị như New Delhi và Lahore, chính quyền và người dân đã thừa nhận sự tồn tại của một “mùa sương mù” ô nhiễm kéo dài từ tháng 11 đến hết tháng 2 năm sau. 

Các nghiên cứu công bố đầu năm 2026 cho thấy hiện tượng nghịch nhiệt kết hợp với không khí tù đọng khiến bụi mịn PM2.5 bị giữ sát mặt đất, hình thành một lớp khói dày đặc. 

Đây không còn là hiện tượng ngắn hạn mà đã trở thành một “mùa” cố định, buộc nhiều hoạt động kinh tế và giáo dục phải gián đoạn, tạo nên nhịp sống hoàn toàn khác so với chu kỳ bốn mùa truyền thống.

Tương tự, tại Bắc Mỹ và Australia, “mùa cháy rừng” đang được các nhà khí tượng xem như một mùa mới. Dữ liệu từ National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) cho thấy nhiệt độ mùa đông ấm lên khiến tuyết tan sớm, làm đất khô hạn ngay từ đầu tháng 3. 

Đến tháng 4/2026, các đám cháy lớn đã bùng phát sớm hơn gần hai tháng so với trước đây.

Khói từ các vụ cháy này bao phủ bầu trời các đô thị lớn trong thời gian dài, tạo nên một dạng “thời tiết” đặc trưng cả về màu sắc lẫn chất lượng không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của hàng chục triệu người.

Việt Nam cũng đang chứng kiến sự gia tăng cháy rừng vào các đợt nắng nóng đỉnh điểm. Tìm hiểu chi tiết tại: “Vì sao cháy rừng ở Việt Nam ngày càng gia tăng? Vấn đề đáng báo động”

Mùa thứ 5 được nhận diện rõ ràng hơn qua từng điểm nóng trên thế giới

Sự gia tăng nhiệt độ kỷ lục từ đại dương

Một yếu tố quan trọng khác góp phần hình thành “mùa thứ 5” là sự gia tăng nhiệt độ kỷ lục của các đại dương. 

European Space Agency (ESA) cảnh báo rằng đại dương hiện đang hấp thụ hơn 90% lượng nhiệt dư thừa do hiệu ứng nhà kính gây ra.

Ngay trong quý I/2026, nhiệt độ bề mặt biển đã chạm mức cao nhất kể từ khi bắt đầu có dữ liệu quan trắc. 

Lượng nhiệt tích tụ này làm xuất hiện các “mùa đại dương biến dị”, khi bão và áp thấp nhiệt đới có thể hình thành ngay cả trong những thời điểm vốn được xem là ít hoạt động.

Bên cạnh đó, hiện tượng ấm lên tại Bắc Cực đang làm suy yếu dòng tia (jet stream), khiến xoáy cực (polar vortex) bị biến dạng và có xu hướng tràn sâu xuống các khu vực vĩ độ thấp.

Điều này lý giải nghịch lý khí hậu hiện nay: dù nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng, nhiều nơi vẫn trải qua các đợt rét đậm bất thường vào thời điểm lẽ ra phải ấm áp.

Sự chuyển đổi đột ngột giữa các trạng thái cực đoan từ nắng nóng gay gắt sang lạnh giá bất thường chính là dấu hiệu điển hình của một hệ thống khí hậu đang biến đổi mạnh mẽ.

Yếu tố thúc đẩy sự hình thành “mùa thứ 5”

Những thách thức tài chính khổng lồ

Sự xuất hiện của “mùa thứ 5” đang kéo theo những hệ lụy kinh tế rất lớn. 

Các báo cáo về chỉ số rủi ro khí hậu năm 2026 ước tính thiệt hại do mất mùa, phát sinh từ sự thay đổi bất thường của chu kỳ thời tiết, có thể lên tới hàng nghìn tỷ USD. 

Ngành nông nghiệp toàn cầu buộc phải đối mặt với áp lực tái cấu trúc lịch thời vụ—một hệ thống đã tồn tại ổn định suốt hàng trăm năm. Nhiều loại cây trồng truyền thống không còn thích nghi kịp với biến động nhiệt độ nhanh chóng cũng như sự suy giảm của các mùa mưa đặc trưng.

Không dừng lại ở khía cạnh môi trường, những biến đổi này còn đặt ra thách thức nghiêm trọng đối với an ninh xã hội. Tại các khu vực nhiệt đới, sự kết hợp giữa nắng nóng kéo dài và độ ẩm cao đang đẩy ngưỡng chịu đựng của con người đến mức nguy hiểm. 

Những “mùa nhiệt cực đoan” buộc các quốc gia phải khẩn trương đầu tư vào hạ tầng làm mát, hệ thống cảnh báo sớm thiên tai, đồng thời điều chỉnh thời gian lao động nhằm giảm thiểu rủi ro cho sức khỏe cộng đồng.

Thực tế cho thấy “mùa thứ 5” không còn là kịch bản giả định mà đã hiện diện rõ ràng trong năm 2026. Đây là hệ quả của việc con người tác động quá sâu vào các quy luật tự nhiên. Trái Đất không chỉ ấm lên mà còn trở nên bất ổn hơn. 

Việc nhận diện và gọi tên những “mùa” mới này không chỉ mang ý nghĩa mô tả, mà còn là lời cảnh báo cấp bách, buộc nhân loại phải thay đổi cách ứng xử với môi trường trước khi khái niệm bốn mùa chỉ còn là ký ức trong quá khứ.